بين متأخرين از ارباب تحقيق اختصاص به شخص آقا على مدرس دارد . به عقيدهء نگارنده آقا على در مباحث فلسفى از حكيم سبزوارى دقيق‌تر و محقق‌تر و از حيث احاطه به مبانى حكمى وسيعتر و متبحرتر و از حيث استقامت فكر و جودت نظر وحدت ذهن كم‌نظير است ، آقا على روى خضوع و ملايمت ذاتى كه داشته تمام افكار معاصران خود را مطالعه كرده است و خيلى بيشتر از حكيم سبزوارى به حوزه‌هاى تدريس حاضر شده است و اساتيد متعدد ديده است . » « 1 » استاد آشتيانى چندى بعد نوشتهء پيشين خود را اين گونه تكميل كرد « حقير بعد از تدريس چند جلد از كتاب اسفار و شواهد معتقد شد كه محقق سبزوارى از جهت سرعت انتقال و تحرير معضلات با عباراتى كوتاه و رسا بر آقا على ترجيح دارد . » « 2 » عبارت اخير نافى عبارات پيشين نيست . وجه رجحان حواشى حكيم سبزوارى توضيح مبانى و حل معضلات اسفار است حال آنكه وجه رجحان حواشى حكيم مؤسس در بحث انتقادى از مبانى حكمت متعاليه و نقد آراء ملا صدرا است . لذا هر كدام از اين دو حاشيهء ارزشمند در مقام و موقعيت خود ارجح است ، همچنانكه هر گلى بوى خود را دارد . بعلاوه حواشى حكيم سبزوارى حتى در ميان آثار خود حاج ملا هادى در مقام اوّل نيست ، چرا كه به تصريح همين استاد محترم « تعليقات حكيم به شواهد تحقيقىتر و محكم‌تر از حواشى اسفار است » « 3 » بلكه حواشى سبزوارى بر شرح منظومه كه از آثار متأخر اوست از تعليقات شواهد نيز برتر است . به‌هرحال احتياط علمى اقتضا مىكند كه در ارزيابى آراء اين دو حكيم بزرگوار از رأى كلى اجتناب شود و ادلهء رجحان به شكل جزئى و مشخص و موردى از اين حواشى و تعليقات استخراج شود . اين مهم را در كتابى كه مستقلا به تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس اختصاص دارد انجام داده‌ايم و پس از انتشار دورهء كامل مجموعه مصنفات آقا على منتشر خواهد شد . آقا على مدرس ، حكيم سبزوارى را « المعارف الكامل الباذل وحيد عصرنا رفع مقامه فى عالم التقديس » ناميده ، از برخى تقريرات او به شدت تعريف كرده « لله دركّ » ، « طيب الله

--> ( 1 ) . آشتيانى ، مقدمه رسائل حكيم سبزوارى ، چاپ اوّل ، صفحهء 98 و 109 و 110 . ( 2 ) . آشتيانى ، مقدمهء رسائل حكيم سبزوارى ، چاپ دوّم ، صفحهء 109 و 110 . ( 3 ) . آشتيانى ، مقدمهء الشواهد الربوبية ملا صدرا .